Kısaca: Türkiye’de taşkömürü yalnızca Batı Karadeniz’deki Zonguldak havzasında, yani Zonguldak (Kozlu, Üzülmez, Karadon, Kdz. Ereğli-Armutçuk) ve Bartın (Amasra) illerinde çıkarılır. Türkiye Taşkömürü Kurumu’nun (TTK) 2024 sektör raporuna göre havzanın toplam jeolojik rezervi 1,51 milyar ton, 2024 üretimi yaklaşık 1 milyon tondur. Türkiye 2024’te yaklaşık 40 milyon ton taşkömürü tüketti; bunun yalnızca %2,45‘i yerli üretimden karşılandı, geri kalanı ithal edildi.
Taş Kömürü Nerede Çıkarılır?
Türkiye’nin bilinen tek ekonomik taşkömürü havzası, Karadeniz kıyısında Kdz. Ereğli’den Amasra’ya uzanan Zonguldak havzasıdır. Havzadaki taşkömürü ocakları derin yeraltı işletmeleridir ve TTK’nın beş taşkömürü işletme müessesesine (TİM) bölünür:
- Armutçuk TİM – Kdz. Ereğli, Zonguldak: Yarı koklaşabilir, yüksek ısıl değerli kömür.
- Kozlu TİM – Zonguldak: Koklaşabilir taşkömürü.
- Üzülmez TİM – Zonguldak: Koklaşabilir taşkömürü.
- Karadon TİM – Kilimli, Zonguldak: Koklaşabilir taşkömürü.
- Amasra TİM – Bartın: Havzanın en büyük rezervi; kömürü koklaşmaz ama metalurjik kömürlerle harmanlanabilir.
TTK’nın yanında, kurumun ruhsat sahasında rödovans usulüyle çalışan özel şirketler ve ruhsat devri yapılan işletmeciler de üretim yapar. TTK’ya göre rödovans sahalarında yaklaşık 3.000 kişi çalışmaktadır. Türkiye’deki diğer kömür türünün, yani linyitin hangi illerde çıktığını Türkiye linyit haritası sayfamızda inceleyebilirsiniz.
Türkiye Taşkömürü Rezervi Ne Kadar?
| İşletme (TİM) | İl | Görünür rezerv (ton) | Toplam rezerv (ton) |
|---|---|---|---|
| Amasra | Bartın | 402.509.757 | 618.497.485 |
| Karadon | Zonguldak | 127.480.330 | 405.489.298 |
| Üzülmez | Zonguldak | 130.081.348 | 300.135.868 |
| Kozlu | Zonguldak | 61.838.419 | 152.804.339 |
| Armutçuk | Zonguldak (Kdz. Ereğli) | 13.692.062 | 37.745.451 |
| Havza toplamı | — | 735.601.916 | 1.514.672.441 |
Kaynak: TTK 2024 Yılı Taşkömürü Sektör Raporu, Tablo 3.1. Toplam rezerv; hazır, görünür, muhtemel ve mümkün rezervlerin toplamıdır (-1.200 m derinliğe kadar). Son güncelleme: 28 Ekim 2026.
Havzadaki toplam rezervin yaklaşık yarısı (%48) görünür rezervdir. Koklaşabilir kömürler Kozlu, Üzülmez ve Karadon’da bulunur ve toplam rezervin yaklaşık %57‘sini oluşturur. Havza kömürlerinin ısıl değeri 6.200–7.250 kcal/kg arasındadır; bu, linyitin genellikle birkaç katıdır.
Türkiye’de Ne Kadar Taşkömürü Üretiliyor?
Zonguldak havzası 2024’te 1.004.710 ton taşkömürü üretti; bunun 764.642 tonunu TTK, 240.068 tonunu özel sektör çıkardı. Havza üretimi 2010’da 2,59 milyon ton düzeyindeydi. Üretimin düşmesinin başlıca nedeni, havzanın karmaşık jeolojik yapısının tam mekanizasyonu zorlaştırması ve kazının giderek derinleşmesidir.
| Yıl | Üretim (bin ton) | İthalat (bin ton) | Toplam tüketim (bin ton) |
|---|---|---|---|
| 2010 | 2.591 | 21.333 | 23.924 |
| 2015 | 1.434 | 31.494 | 32.928 |
| 2020 | 1.077 | 38.723 | 39.800 |
| 2022 | 1.407 | 34.714 | 36.121 |
| 2023 | 1.064 | 37.729 | 38.793 |
| 2024 | 981 | 38.994 | 39.975 |
Kaynak: TTK 2024 Yılı Taşkömürü Sektör Raporu, Tablo 3.4 (TÜİK verileri).
Türkiye Taşkömürü İthal Ediyor mu?
Evet, hem de büyük ölçüde. 2010’da taşkömürü tüketiminin %10,83’ü yerli üretimden karşılanırken bu oran 2024’te %2,45‘e düştü. IEA verilerine göre Türkiye 2022’de termal taşkömürünün çoğunu Rusya (19,1 milyon ton) ve Kolombiya‘dan (10,7 milyon ton), demir-çelikte kullanılan koklaşabilir kömürü ise en çok Avustralya ve ABD‘den aldı. Dünyanın en büyük kömür üreticileri 2024’te Çin (4,65 milyar ton), Hindistan (1,10 milyar ton) ve Endonezya’dır (805 milyon ton).
Taşkömürü Ne İşe Yarar?
TÜİK verilerine göre Türkiye’de 2024’te tüketilen taşkömürünün:
- %64,97‘si termik santrallerde elektrik üretiminde,
- %14,85‘i kok fabrikalarında,
- %2,92‘si demir-çelik tesislerinde,
- %11,29‘u diğer sanayide (demir-çelik hariç),
- %5,95‘i diğer alanlarda kullanıldı.
Zonguldak’ın koklaşabilir kömürü, havzaya yakın Erdemir (Kdz. Ereğli) ve Kardemir (Karabük) demir-çelik fabrikalarına satılır. Kok kömürü, yüksek fırınlarda demir cevherini metale dönüştürmek için gereklidir; Türkiye’deki demir cevheri yataklarını Türkiye demir yatakları haritası sayfamızda bulabilirsiniz.
Zonguldak’ta Kömür Ne Zaman Bulundu?
Resmî kabule göre Zonguldak’ta taşkömürü 1829‘da Kdz. Ereğli’li Uzun Mehmet tarafından bulundu. Havzada sistemli işletme Osmanlı döneminde başladı; bugünkü Türkiye Taşkömürü Kurumu 1983’te kuruldu. Derin ve grizulu ocaklar nedeniyle havza, Türkiye’nin en ağır maden kazalarına da sahne oldu: 1992 Kozlu (263 ölü), 1983 Armutçuk (103 ölü) ve 14 Ekim 2022 Amasra (43 ölü) grizu patlamaları bunların başında gelir. Ayrıntılar için Türkiye ve dünyanın en büyük maden kazaları yazımıza bakabilirsiniz.
Taşkömürü ile Linyit Arasındaki Fark
Taşkömürü, linyite göre daha yaşlı ve daha ileri kömürleşmiş bir kömürdür; karbon oranı ve ısı değeri yüksek, nemi düşüktür. Türkiye’nin linyit rezervi (yaklaşık 19,3 milyar ton) taşkömürü rezervinin on katından fazladır ve birçok ile yayılmıştır; taşkömürü ise yalnızca Zonguldak havzasındadır. Madenlerin genel sınıflandırması için maden nedir rehberimizi okuyabilirsiniz.
Diğer maden haritaları: Altın · Krom · Linyit · Demir · Bakır · Bor · Mermer · Barit · Fosfat · Tüm Türkiye maden haritası
Sıkça Sorulan Sorular
Taş kömürü nerede çıkarılır?
Türkiye’de taşkömürü yalnızca Zonguldak havzasında, Zonguldak (Kozlu, Üzülmez, Karadon, Kdz. Ereğli-Armutçuk) ve Bartın (Amasra) illerinde çıkarılır.
Türkiye’nin taşkömürü rezervi ne kadar?
TTK’nın 2024 verilerine göre Zonguldak havzasının toplam jeolojik taşkömürü rezervi yaklaşık 1,51 milyar ton, görünür rezervi yaklaşık 736 milyon tondur. En büyük rezerv 618 milyon tonla Amasra’dadır.
Türkiye’de yılda ne kadar taşkömürü üretiliyor?
Zonguldak havzası 2024’te yaklaşık 1 milyon ton taşkömürü üretti. Türkiye aynı yıl yaklaşık 40 milyon ton taşkömürü tüketti ve ihtiyacının %97’den fazlasını ithal etti.
Zonguldak’ta kömürü kim buldu?
Resmî kabule göre Zonguldak’ta taşkömürü 1829’da Kdz. Ereğli’li Uzun Mehmet tarafından bulundu.
Kaynaklar
- Türkiye Taşkömürü Kurumu – 2024 Yılı Taşkömürü Sektör Raporu
- TÜİK ve IEA Coal Information verileri (TTK raporu üzerinden)
Son güncelleme: 28 Ekim 2026
