Kısaca: Kalker (kireçtaşı), Türkiye’nin hemen her ilinde bulunan en yaygın endüstriyel hammaddelerden biridir. MTA’nın il maden potansiyeli raporlarına göre rezervi belirlenmiş en büyük kireçtaşı ve çimento hammaddesi yatakları Hatay (İskenderun civarı, yaklaşık 4 milyar ton), Muş (1,4 milyar ton), Samsun (Ladik), Malatya (Darende), Ankara, Diyarbakır (Ergani), Muğla ve Siirt‘tedir. Kalkerin en büyük kullanım alanı çimentodur: MTA’ya göre 1 ton çimento için yaklaşık 1 ton kireçtaşı gerekir.
Kalker (Kireçtaşı) Nedir?
Kalker ya da kireçtaşı, büyük ölçüde kalsiyum karbonattan (CaCO3), yani kalsit mineralinden oluşan tortul bir kayaçtır. Çoğunlukla deniz ve göl ortamlarında, kavkılı canlıların kalıntıları ve kimyasal çökelme ile oluşur. Kalker ve kireçtaşı aynı kayacın iki adıdır. Kireçtaşı ısı ve basınç altında başkalaşıma uğradığında mermere dönüşür; Türkiye’nin mermer ve traverten yataklarını Türkiye mermer yatakları haritası sayfamızda inceleyebilirsiniz.
Türkiye’de Kalker Nerede Çıkarılır?
Kireçtaşı Türkiye’nin hemen her ilinde yüzeylenir ve yerel taş ocaklarında agrega (kırmataş) olarak çıkarılır. Haritada, MTA’nın il raporlarında kireçtaşı ya da çimento hammaddesi rezervi belirtilen iller gösterilmiştir. Rezervi en büyük yataklar şunlardır:
| İl | Saha | Rezerv (MTA) |
|---|---|---|
| Hatay | İskenderun civarı | 4 milyar ton kireçtaşı (ayrıca 1,2 milyar ton marn) |
| Muş | İl merkezi civarı | 1,42 milyar ton (görünür + muhtemel) |
| Samsun | Ladik (Akpınar, Körüklüdere, Hasanağaç) | 913 milyon ton çimento hammaddesi |
| Malatya | Darende | 630 milyon ton killi kireçtaşı |
| Ankara | Kazan-Kınık, Sincan, Nallıhan, Yenimahalle, Hasanoğlan, Ayaş, Elmadağ | Toplam yaklaşık 468 milyon ton (Kazan-Kınık 266 milyon ton) |
| Diyarbakır | Ergani | 463 milyon ton |
| Muğla | Yatağan-Eskihisar, Milas | 400 milyon ton marn ve kireçtaşı + 96 milyon ton kireçtaşı |
| Siirt | Kurtalan | 404 milyon ton |
| Bolu | İl merkezi civarı | 280 milyon ton (mümkün) |
| Bursa | Gemlik | 156 milyon ton, %99 CaCO3 |
| Bingöl | Alikirek | 125 milyon ton (mümkün) |
| Bitlis | Adilcevaz | 120 milyon ton |
| Elazığ | Cipköy, Sivrice | 116 milyon ton |
| Gümüşhane | Merkez, Kale | 112 milyon ton |
| Kahramanmaraş | Elbistan | 103 milyon ton (termik santralde kullanılıyor) |
| Ağrı | Eleşkirt-Kösedağ | 100 milyon ton |
Kaynak: MTA Genel Müdürlüğü, il maden potansiyeli raporları. Rezervler farklı arama dönemlerine ve sınıflara (görünür, muhtemel, mümkün) aittir; il toplamları yaklaşıktır. Son güncelleme: 30 Ekim 2026.
Bunların dışında Şanlıurfa, Şırnak, Kocaeli, Artvin (Hopa), İzmir (Bornova), Trabzon, İstanbul (Halkalı-İkitelli), Denizli (Kaklık), Kütahya (Tavşanlı), Konya (Ilgın), Afyonkarahisar (Çay), Edirne (Lalapaşa), Adıyaman, Sivas, Yozgat, Çorum, Kars ve Balıkesir’de de rezervi belirlenmiş kireçtaşı yatakları vardır. Konya Ilgın, Çorum, Kars ve Yozgat’taki yüksek saflıktaki (%94–99 CaCO3) yataklar şeker fabrikaları için işletilmiştir. Türkiye’deki diğer madenlerin il il dağılımını Türkiye maden haritası sayfamızda bulabilirsiniz.
Kalker Ne İşe Yarar?
Kireçtaşı, en çok kullanılan endüstriyel hammaddelerden biridir. MTA verilerine göre başlıca kullanım alanları şunlardır:
- Çimento: Portland çimentosunun ana hammaddesidir; çimento hammadde karışımının %80’e varan kısmı düşük magnezyumlu kireçtaşıdır. 1 ton çimento üretmek için yaklaşık 1 ton kireçtaşı gerekir.
- İnşaat ve agrega: Kırmataş, beton ve asfalt agregası, sıva ve harç kumu olarak kullanılır.
- Kireç üretimi: Fırınlarda yakılarak sönmemiş kirece, suyla söndürülerek sönmüş kirece dönüştürülür.
- Demir-çelik: Yüksek fırınlarda cüruf yapıcı olarak kullanılır; MTA’ya göre Türkiye’de bu amaçla yılda yaklaşık 1 milyon ton kireçtaşı tüketilir. Türkiye’deki demir cevheri yatakları için Türkiye demir yatakları haritası sayfamıza bakabilirsiniz.
- Baca gazı arıtma: Kömürle çalışan termik santrallerde kükürt dioksiti tutmak için öğütülmüş kireçtaşı kullanılır. Örneğin Kahramanmaraş Elbistan’daki kireçtaşları termik santrallerde değerlendirilir; linyit sahalarını Türkiye linyit haritası sayfamızda görebilirsiniz.
- Tarım: Asidik toprakların pH değerini yükseltmek, gübre ve hayvan yemi üretiminde kullanılır.
- Diğer sanayiler: Cam, şeker, kağıt, boya, plastik ve kauçuk sanayilerinde dolgu ve katkı maddesi olarak kullanılır.
Kalker ile Mermer Arasındaki Fark
Kalker tortul bir kayaçtır; mermer ise kireçtaşının yüksek sıcaklık ve basınç altında yeniden kristalleşmesiyle oluşan başkalaşım (metamorfik) kayacıdır. Bu yüzden mermer daha sert ve parlatılabilir yapıdadır. Ticarette ise parlatılabilen bazı kireçtaşları ve travertenler de “mermer” adıyla satılır. Madenlerin sınıflandırması için maden nedir rehberimizi okuyabilirsiniz. Bir sahada kalker ocağı ruhsatı olup olmadığını öğrenmek için maden ruhsat sorgulama rehberimizi kullanabilirsiniz.
Diğer maden haritaları: Altın · Krom · Linyit · Taşkömürü · Demir · Bakır · Bor · Mermer · Kuvars · Barit · Fosfat · Petrol · Tüm Türkiye maden haritası
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye’de kalker en çok nerede çıkarılır?
Kireçtaşı Türkiye’nin hemen her ilinde bulunur. MTA raporlarına göre rezervi belirlenmiş en büyük kireçtaşı ve çimento hammaddesi yatakları Hatay (İskenderun civarı, yaklaşık 4 milyar ton), Muş (1,4 milyar ton), Samsun Ladik (913 milyon ton), Malatya Darende (630 milyon ton), Ankara, Diyarbakır Ergani, Muğla ve Siirt Kurtalan’dadır.
Kalker ile kireçtaşı aynı şey mi?
Evet. Kalker ve kireçtaşı, büyük ölçüde kalsiyum karbonattan (CaCO3) oluşan aynı tortul kayacın iki adıdır.
Kalker ne işe yarar?
Kalkerin en büyük kullanım alanı çimentodur; 1 ton çimento için yaklaşık 1 ton kireçtaşı gerekir. Ayrıca agrega, kireç üretimi, demir-çelik, termik santrallerde baca gazı arıtma, tarım, cam, şeker ve kağıt sanayilerinde kullanılır.
Kalker hangi kayaç türüdür?
Kalker tortul (sedimanter) bir kayaçtır. Başkalaşıma uğradığında metamorfik bir kayaç olan mermere dönüşür.
Kaynaklar
Son güncelleme: 30 Ekim 2026
