Kısaca: Türkiye’de işletilen başlıca fosfat yatağı Mardin – Mazıdağı‘dır. Mazıdağı–Kasrık–Şemikan yataklarında %15–21 P₂O₅ tenörlü yaklaşık 75,5 milyon ton işletilebilir rezerv belirlenmiştir. Diğer fosfat ve apatit yatakları Bitlis (Ünaldı), Bingöl (Genç-Avnik), Hatay (Yayladağ), Adıyaman (Besni, Çelikhan), Gaziantep, Kilis ve Şanlıurfa (Bozova)‘dadır. Fosfatın yaklaşık %90’ı gübre ve fosforik asit üretiminde kullanılır.
Fosfat Hangi İllerde Çıkarılır?
- Mardin – Mazıdağı: Türkiye’nin en önemli fosfat bölgesidir. Mazıdağı–Kasrık–Şemikan yataklarında %15–21 P₂O₅ tenörlü 75,5 milyon ton işletilebilir rezerv vardır. Yataklar 1993’e kadar Eti Maden tarafından işletilmiş, yaklaşık 68,2 milyon ton rezerv kalmıştır. İMİB’in raporuna göre Mazıdağı Fosfat Tesisleri 2011’de özelleştirilmiştir ve yıllık 550 bin ton fosfat kayası kapasitesine sahiptir. MTA bölgede ayrıca %8–15 P₂O₅ tenörlü yaklaşık 260 milyon ton potansiyel rezerv belirlemiştir.
- Bitlis – Ünaldı: Apatit-manyetit yatağıdır; %2,5–4,4 P₂O₅ içeren 6,3 milyon ton cevher belirlenmiştir.
- Bingöl – Genç (Avnik): Apatit-manyetit yataklarında toplam 52 milyon ton görünür rezerv vardır; fosfor ve demir oranı sahadan sahaya çok değişir.
- Aşağı Fırat bölgesi: Hatay (Yayladağ), Adıyaman (Besni), Gaziantep, Kilis ve Şanlıurfa’daki (Bozova) glokonili sedimanter yataklarda %3–13 P₂O₅ içeren toplam 16 milyon ton rezerv bulunur. Adıyaman Çelikhan’da ise 69 milyon ton apatit-manyetit rezervi vardır.
Türkiye Fosfat Rezervleri Tablosu
| Yatak | İl | Tenör (P₂O₅) | Rezerv |
|---|---|---|---|
| Mazıdağı – Kasrık – Şemikan | Mardin | %15–21 | 75,5 milyon ton (işletilebilir) |
| Mazıdağı (MTA potansiyel) | Mardin | %8–15 | ~260 milyon ton (potansiyel) |
| Genç – Avnik | Bingöl | %0,6–12,96 | 52 milyon ton (apatit-manyetit) |
| Çelikhan | Adıyaman | %2 | 69 milyon ton (apatit-manyetit) |
| Ünaldı | Bitlis | %2,5–4,4 | 6,3 milyon ton (apatit-manyetit) |
| Aşağı Fırat yatakları | Hatay, Adıyaman, Gaziantep, Kilis, Şanlıurfa | %3–13 | 16 milyon ton (toplam) |
Kaynak: İMİB, “Fosfat” (MTA verileri). Son güncelleme: 27 Ekim 2026.
Fosfat Nedir, Ne İşe Yarar?
Fosfat, fosfor içeren minerallerden oluşan kayaçların genel adıdır. Kalitesi içerdiği fosfor pentaoksit (P₂O₅) oranıyla ölçülür; %20 ve üzeri P₂O₅ içeren kayaçlara “fosfat kayası” denir. Fosfat cevherinin yaklaşık %90’ı gübre ve fosforik asit üretiminde kullanılır. Bu yüzden fosfat, tarım ve gıda güvenliği için stratejik bir hammaddedir. Apatit-manyetit yataklarında fosfat demirle birlikte bulunur; Türkiye’nin demir yatakları için Türkiye demir yatakları haritası sayfamıza bakabilirsiniz.
Türkiye’deki tüm madenlerin il il dağılımı için Türkiye maden haritası sayfamıza, diğer maden haritaları için altın, bor, krom, bakır, linyit haritalarımıza göz atabilirsiniz. Tüm haritaları tek PDF olarak indirebilirsiniz.
Diğer maden haritaları: Altın · Krom · Linyit · Taşkömürü · Demir · Bakır · Bor · Mermer · Barit · Tüm Türkiye maden haritası
Sıkça Sorulan Sorular
Fosfat hangi illerde çıkarılır?
Türkiye’de işletilen başlıca fosfat yatağı Mardin Mazıdağı’dır. Bitlis (Ünaldı), Bingöl (Genç), Hatay (Yayladağ), Adıyaman (Besni, Çelikhan), Gaziantep, Kilis ve Şanlıurfa’da (Bozova) da fosfat ve apatit yatakları bulunur.
Türkiye’nin en büyük fosfat yatağı neresi?
En büyük işletilebilir fosfat yatağı Mardin’deki Mazıdağı–Kasrık–Şemikan yataklarıdır. Burada %15–21 P₂O₅ tenörlü 75,5 milyon ton işletilebilir rezerv belirlenmiştir.
Fosfat ne işe yarar?
Fosfatın yaklaşık %90’ı gübre ve fosforik asit üretiminde kullanılır. Bu nedenle tarım ve gıda güvenliği için stratejik bir hammaddedir.
Fosfat kayası nedir?
Fosfat kayası, %20 ve üzeri fosfor pentaoksit (P₂O₅) içeren kayaçtır. Fosfat kalitesi bu orana göre sınıflandırılır; doğadaki fosfat kayaçlarında P₂O₅ oranı %4 ile %42 arasında değişir.
Kaynaklar
Son güncelleme: 27 Ekim 2026
